پزشک نماها در اینستاگرام به یکی از چالشهای مهم نظارت بر فعالیتهای درمانی در فضای مجازی تبدیل شدهاند. وزارت بهداشت با اشاره به دشواری شناسایی و کنترل صفحات درمانی، بر ضرورت راستیآزمایی هویت کاربران و احراز شماره نظام پزشکی یا پرستاری پیش از ایجاد صفحات پزشکی تأکید کرده است. به گفته رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت، نبود امکان نظارت پیش از ایجاد این صفحات باعث شده است شناسایی مداخلهگران درمانی و برخورد با تبلیغات گمراهکننده، به یکی از دغدغههای اصلی حوزه سلامت در شبکههای اجتماعی تبدیل شود.
مدجابز بهعنوان یک پلتفرم فعال در حوزه مشاغل و خدمات پزشکی و سلامت، اهمیت دسترسی کاربران به اطلاعات معتبر و قابلاعتماد درباره متخصصان این حوزه را دنبال میکند. در چنین شرایطی، توجه به احراز هویت و صلاحیت حرفهای پزشکان و درمانگران میتواند نقش مهمی در افزایش اعتماد کاربران به خدمات سلامت در فضای آنلاین داشته باشد.
دکتر سیدحسین حاجیمیرزایی در گفتوگو با ایسنا درباره مداخلات درمانی در شبکههای اجتماعی و فعالیت درمانگران اینستاگرامی و نحوه نظارت و برخورد با این موارد، کاربرمحور بودن شبکههای اجتماعی را یکی از مشکلات اصلی در این زمینه دانست. به گفته او، هر فردی میتواند چندین صفحه در شبکههای اجتماعی ایجاد کند و خود را پزشک یا درمانگر معرفی کند؛ موضوعی که فرآیند شناسایی و نظارت بر فعالیتهای درمانی در فضای مجازی را دشوار میکند.
فهرست مقاله
نظارت وزارت بهداشت بر صفحات مداخلهگر درمانی
رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت با اشاره به نبود نظارت هنگام ایجاد صفحات شبکههای اجتماعی اظهار کرد که در حال حاضر، امکان کنترل و بررسی افراد پیش از راهاندازی صفحات درمانی وجود ندارد.
او ادامه داد: افراد میتوانند صفحات متعددی در شبکههای اجتماعی ایجاد کنند و خود را در حوزههای مختلف بهعنوان درمانگر معرفی کنند. در چنین شرایطی، نظارت وزارت بهداشت پس از ایجاد صفحه آغاز میشود و شناسایی صفحات متخلف در دستور کار قرار میگیرد.
بر این اساس، صفحات مداخلهگر در امر درمان پس از شناسایی بهعنوان تخلف معرفی شده و برای پیگیری قانونی به دستگاههای نظارتی ارجاع داده میشوند.
نظارت بر فعالیت درمانگران در شبکههای اجتماعی چگونه انجام میشود؟
به گفته حاجیمیرزایی، وزارت بهداشت پیش از ایجاد یک صفحه در شبکههای اجتماعی امکان نظارت مستقیم ندارد؛ اما پس از ایجاد صفحه، فرآیند شناسایی و بررسی فعالیت آن آغاز میشود.
در صورتی که محتوای یک صفحه مصداق مداخله در امر درمان تشخیص داده شود، موضوع به دستگاههای مربوط اعلام و اقدامات قانونی لازم درباره آن انجام خواهد شد.
این مسئله بهویژه در شرایطی اهمیت پیدا میکند که افراد فاقد صلاحیت حرفهای، خود را پزشک، پرستار یا متخصص حوزه سلامت معرفی کرده و از طریق شبکههای اجتماعی اقدام به ارائه توصیههای درمانی یا تبلیغ خدمات پزشکی کنند.
نظارت بر صفحات درمانی در شبکههای اجتماعی داخلی
رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت درباره نحوه برخورد با صفحات متخلف در شبکههای اجتماعی داخلی نیز توضیح داد.
به گفته او، برخی شبکههای اجتماعی داخلی مانند ایتا و روبیکا دارای دفتر و مجموعه مدیریتی مستقر در کشور هستند. در صورت شناسایی یک صفحه متخلف در این شبکهها، وزارت بهداشت میتواند از طریق مکاتبه با مسئولان شبکه اجتماعی، درخواست مسدودسازی یا حذف صفحه موردنظر را مطرح کند.
همچنین امکان درخواست از مسئولان شبکه اجتماعی برای تماس با صاحب صفحه و اطلاعرسانی درباره تخلف و درخواست حذف صفحه نیز وجود دارد.
چالش نظارت بر درمانگران در اینستاگرام
یکی از مهمترین چالشهای وزارت بهداشت، نظارت بر فعالیت صفحات درمانی در اینستاگرام و سایر شبکههای اجتماعی خارجی عنوان شده است.
حاجیمیرزایی در این زمینه توضیح داد که اینستاگرام در ایران دفتر ندارد و تابع قوانین داخلی کشور نیست؛ بنابراین پیگیری و برخورد با صفحات متخلف در این بستر با محدودیتهایی همراه است.
او با اشاره به یک مورد از فعالیت یک مداخلهگر درمانی پس از خروج از کشور گفت که با وجود برخوردهای قانونی، فعالیت برخی افراد در خارج از کشور همچنان میتواند ادامه پیدا کند. به همین دلیل، نظارت بر شبکههای اجتماعی خارجی از پیچیدگی بیشتری برخوردار است.
مجوز فعالیت مؤسسات مجازی پزشکی
بر اساس اظهارات رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت، شورای عالی فضای مجازی صدور مجوز تأسیس مؤسسه مجازی پزشکی را به وزارت بهداشت واگذار کرده است.
او گفت حدود سه سال از آغاز این مأموریت میگذرد و براساس اعلام شورای عالی فضای مجازی، افرادی که در حوزه تبلیغات درمانی و پزشکی فعالیت میکنند، باید مجوزهای لازم را از وزارت بهداشت دریافت کنند. در غیر این صورت، فعالیت آنها میتواند بهعنوان مداخله در امر درمان تلقی شود.
چند صفحه درمانی متخلف مسدود شده است؟
حاجیمیرزایی اعلام کرد که از ابتدای آغاز این مأموریت تاکنون، حدود ۲ هزار صفحه مداخلهگر در امر درمان با همکاری دادستانی کل کشور مسدود شده است.
همچنین به گفته او، طی سال گذشته حدود ۳۵۰ صفحه مجازی مداخلهگر در امر درمان مسدود شدهاند.
فرآیند برخورد با این صفحات به این شکل است که پس از شناسایی، موارد متخلف به وزارت بهداشت معرفی شده و در ادامه برای پیگیریهای قانونی به دادسرا ارجاع داده میشوند.
مداخلهگران درمانی در فضای مجازی چه کسانی هستند؟
بر اساس توضیحات رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت، صفحات مداخلهگر درمانی را میتوان به دو گروه اصلی تقسیم کرد.
گروه نخست، پزشکانی هستند که با وجود داشتن صلاحیت حرفهای، ادعاهای کاذب یا اغواگرایانه درباره خدمات و روشهای درمانی مطرح میکنند.
گروه دوم نیز شامل افراد فاقد صلاحیت پزشکی یا درمانی است که بدون داشتن مجوز و تخصص لازم، در فرآیند درمان مداخله میکنند.
به گفته حاجیمیرزایی، برخی از این افراد با هدف کسب درآمد و سوداگری وارد حوزه مداخلات درمانی در شبکههای اجتماعی میشوند.
چرا نظارت پیش از ایجاد صفحات درمانی اهمیت دارد؟
یکی از نکات مهم مطرحشده از سوی وزارت بهداشت، ضرورت جلوگیری از فعالیت صفحات متخلف پیش از ایجاد آنها است.
حاجیمیرزایی معتقد است اگر امکان شناسایی و راستیآزمایی افراد در زمان ایجاد صفحات درمانی فراهم شود، فرآیند نظارت و مقابله با فعالیتهای غیرمجاز بسیار سادهتر خواهد شد.
او این موضوع را بهعنوان «پاککردن سرچشمه» توصیف کرد؛ به این معنا که به جای آنکه پس از ایجاد صفحه متخلف، فرآیند شناسایی و برخورد آغاز شود، صلاحیت فرد پیش از راهاندازی یک صفحه درمانی بررسی شود.
ضرورت همکاری وزارت بهداشت و شبکههای اجتماعی
از دیدگاه وزارت بهداشت، حل مشکل فعالیت پزشکنماها و مداخلهگران درمانی در فضای مجازی تنها با نظارت پس از ایجاد صفحات امکانپذیر نیست و نیازمند همکاری میان دستگاههای مختلف است.
در این میان، وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی، وزارت ارتباطات، شبکههای اجتماعی و رسانهها میتوانند در ایجاد سازوکارهای مناسب برای احراز هویت و صلاحیت فعالان حوزه سلامت نقش داشته باشند.
راستیآزمایی هویت و مدارک حرفهای کاربران میتواند یکی از راهکارهای پیشگیرانه برای کاهش تبلیغات گمراهکننده و مداخلات غیرمجاز درمانی در شبکههای اجتماعی باشد.
سخن پایانی
فعالیت صفحات پزشکی و درمانی در شبکههای اجتماعی، به دلیل ماهیت کاربرمحور این پلتفرمها، یکی از چالشهای مهم حوزه نظارت بر خدمات سلامت محسوب میشود. وزارت بهداشت اعلام کرده است که در حال حاضر بخش مهمی از نظارتها پس از ایجاد و شناسایی صفحات انجام میشود.
در کنار برخورد با صفحات متخلف، احراز هویت کاربران، بررسی شماره نظام پزشکی یا پرستاری و ایجاد سازوکار نظارتی پیش از راهاندازی صفحات درمانی از جمله پیشنهادهای مطرحشده برای پیشگیری از فعالیت پزشکنماها و مداخلهگران درمانی است.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی وزارت بهداشت، تاکنون حدود ۲ هزار صفحه مداخلهگر در امر درمان با همکاری دادستانی کل کشور مسدود شده و طی سال گذشته نیز حدود ۳۵۰ صفحه در این زمینه مسدود شدهاند.
سوالات متداول
۱. پزشک نماها در اینستاگرام چه کسانی هستند؟
پزشکنماها افرادی هستند که بدون داشتن صلاحیت حرفهای یا مجوزهای لازم، خود را پزشک یا درمانگر معرفی میکنند و ممکن است از طریق اینستاگرام خدمات یا توصیههای درمانی ارائه دهند.
وزارت بهداشت چگونه با پزشک نماها در اینستاگرام برخورد میکند؟
وزارت بهداشت پس از شناسایی صفحات مداخلهگر در امر درمان، موارد تخلف را به دستگاههای نظارتی و مراجع قانونی معرفی میکند و در برخی موارد، صفحه متخلف مسدود میشود.
آیا امکان نظارت بر صفحات پزشکی پیش از ایجاد آنها وجود دارد؟
طبق اظهارات رئیس مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت، در حال حاضر نظارت پیش از ایجاد صفحات درمانی در شبکههای اجتماعی با چالش مواجه است و نظارت عمدتاً پس از ایجاد و شناسایی صفحه انجام میشود.
چگونه میتوان صلاحیت یک پزشک در اینستاگرام را بررسی کرد؟
یکی از راهکارهای مطرحشده، بررسی هویت و شماره نظام پزشکی یا پرستاری فرد است. در صورت تأیید اطلاعات حرفهای، میتوان از معتبر بودن ادعای فرد درباره تخصص و صلاحیت درمانی او اطمینان بیشتری پیدا کرد.
چه راهکاری برای جلوگیری از فعالیت پزشک نماها در اینستاگرام پیشنهاد شده است؟
احراز هویت کاربران و بررسی شماره نظام پزشکی یا پرستاری پیش از ایجاد صفحات درمانی، یکی از پیشنهادهای مطرحشده برای جلوگیری از فعالیت افراد فاقد صلاحیت و کاهش تبلیغات گمراهکننده در حوزه سلامت است.